اطلاعات فرش

هوالمصور

نمود و نماد بهار و طبیعت در هنر قالیبافی

 

بحثی تازه در رابطه با فرش و بهار یا به قول ادبأ ((بهاریه)) ای راجع به فرش ، باشد که تلنگری بر اذهان ارباب ذوق و هنر وارد آید و با پی گیری دیگران از این بحث مطالب تازه تری ارائه گردد.

گمان دارم در آن هنگام که شیخ اجل سعدی علیه الرحمه ابیات زیر را می سرودند :

                                                     به چه کار آیدت ز گل طبقی                    از گلستان من ببر ورقی

                                      گل همین پنج روز و شش باشد                وین گلستان همیشه خوش باشد  

که زینت بخش دیباچه کتاب مستطاب گلستان فرمایند، آنچنان مجذوب و شیدای کلام نغز و نوشته های پر مغز خویش بودند که گوئی در عرصه اندیشه های ادبی خود به وجد و سرور و سماع درآمده و دامن اختیار از دست داده بودند که هرگز به خاطر خطیرش خطور نکرده است که فقط کلام شیوای او نیست که گلستان ادب را بر اهل معرفت و فرهنگ ارمغانی جاودانه بخشد ، بلکه هستند صاحبان کلک سحار و نقاشان عاشق قهاری که توانستند رنگ و بوی بهار و گلستان هنر را در منظر خیال آدمی حیاتی جاودانه تر بنشانند و با یک جذبه نگاه تا اعماق سلولهای جان و دل بیننده - اعم از عارف و عامی - رسوخ کرده او را مبهوت مناظر بدیع و خلاقه خود سازند . گل و گلستان وبهار و بوستان و در مجموع طبیعت زیبا را نه آنجنان که به سادگی در عالم عینیت در می یابیم ؛ بلکه صد چندان زیباتر و خیال انگیزتر به نمایانندو زبان حقیقت و زیباشناختی هنر را در پرده ای لز شوق به تکلم درآورده ، تا سراپرده سرمدی سیر و سوق دهند. تا بدان چشم انداز که اگر الفاظ و معانی در چاردیواری کتاب های گلستان سعدی و بهارستان جامی یا دیگر نام آوران ملک سخن پارسی محبوس مانده و جز خواص و اهل معنی را یارای پرسه زدن پیرامون آن نیست ، در گلستان و بهارستان همیشه جاوید هنر فرش که به چندین هنر آراسته است، می توان قلمروی به وسعت همه گیتی دست یافت .  

اگر روزگاری فرش را بعنوان نماد و نمود باغ و بوستان و گل و ریحان و باغچه و طبیعت زیبای بهاری فقط در سالن های کاخها و موزه ها و در سطح اشرافیت و بسیار معدود می جستیم ، امروزه به شکل هنری تر آن را در میان ساکنان صحاری و چادرهای کویر نشینان لم یزرع و شیوخ و بزرگان اعراب ، و ای بسا در میان قبایل مختلف و حتی قطب یخبندان که سال تا سال رنگ و بوی سبزینه و بهار را لمس نمی کنند و رایحه بهاری بر دماغشان آشنا نیست به آسانی می توان یافت و ارمغانی است که هنرمندان ایرانی بهار سبز را با همه خرمی و شادابی اش برای تمام فصول سال بدرون منازل دور دست گسیل داشته ، برای همیشه تاریخ در میان نسلها جاودانه می سازند ، که نه یک عکس برداری صرف از طبیعت ، بلکه نمادهای زندگی زیبا ، از پرتو رشحات خلاقه ذهن و کلک هنرمندانه خود در عرصه انتزاع و تجرید و ترکیب گری اندیشه ها ، بصورت پیام های عاطفی و عرفانی آنچنان که شایسته شأن انسان والا و طبع لطیف آدمی است بین اذهان گوناگون تعامل و تعاطی می بخشند که گوئی هرگز در آسمان بهار سحر انگیزشان خزانی را راه نیست و اگر خزانی را به تصویر کشند خود مظهری از بهار بی خزان خواهد بود .

این طایفه همان طراحان و نقاشان صاحب سبک در فرش دستباف ایران هستند . نه صورتگران چین و نه تندیس پردازان روم و یونان باستان ، اینان وارثان به حق مانی و بهزاد و کمال الملک هستند که از کتاب ارتنگ تا مکاتب هرات و تبریز و سبک های تهران ، اصفهان و کرمان ، در ره و رسم هزار ساله خود پیموده و فرایند هنری - تاریخی خویش را پیراسته از بخل و حسد و غرور و آراسته از تواضع و شکیبائی ، بی هیچ غل و غشی بر پهنه قالی نقش بسته و به جهانیان ارزانی می دادند که اگر در طول تاریخ یکی - دو نسخه از آثارشان به جای می ماند و تکرار نمی شد ، آنگاه در می یافتیم که نقاشان بزرگ تاریخ غرب همچون رافایل ، ونگگ، گوگن و داوینچی و... بوسه بر سرانگشتان هنرمندانه عاطفه انگیزشان می زدند که جز نمودی از زیبائی و مهر یزدانی چیزی به جامعه بشری هدیه نداده اند .

اگر شاعران و ادیبان ما به ویژه در قرون گذشته از ورای عینک تخیل کلیشه ای و پشت پنجره عادت اشرافی هزار ساله ذهن خود بهار و طبیعت را با زبان متخیل خویش بیان می کردند ، همچنانکه رابعه بنت کعب قزوارمی شاعره خویش قریحه قرن چهارم هجری ارائه می دهد .

زبس گل که در باغ مأوی گرفت                     چمن رنگ ارتنگ مانی گرفت

 مگر چشم مجنون به ابر اندر است                  که گل رنگ رخسار لیلی گرفت

   همی ماند اندر عقیقین قدح                           سرشکی که در لاله مأوی گرفت

سر نرگس تازه از زر و سیم                         نشان سر تاج کسری گرفت

چو رهبان شد اندر لباس کبود                        بنفشه مگر دین ترسی گرفت

که در اینجا ناچاریم به جهت هماهنگی و همخوانی قافیه ها ، یا مانی را در مصرع دوم مانا بخوانیم یا کسرا را با یای مقصوره کسری بخوانیم ، همچنین ترسا را ترسی و به حساب جوازات شعری بپذیریم. در حالی که صورتگران و نقاشان چیره دست فرش بدون آنکه در چنبره خیال موروثی و قوافی متعارف به تنگنا بیفتند ، همه صور خیال موجود در ذهن را به آسانی در عینیت طبیعت به شکل تازه ای متجلی ساخته و مأنوس ذهن آدمی اعم از باسواد و امی به رشته تصویر و ترسیم در می آورند ، چنانکه بیننده از هر سنخ و صنف و قبیله ای که باشد در عین باور مبهوت و مجذوب جذبه های کلک سحرآمیز اوست.

((محسن محسنی - هنرشناس فرش))

 

  

 

motahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرش     motahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرشmotahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرشmotahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرش     motahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرشmotahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرشmotahaiyercarpet,motahaiyercarpet.com,متحیر,مهدی متحیر,فرش متحیر,تابلو فرش متحیر,تابلو فرش,تابلوفرش,سردرود,تابلو فرش سردرود,تبریز,فرش تبریز,تابلو فرش تبریز,پاسورباز,پاسور باز,تزار,مهمانی,ضیافت,مالیات,مالیات سلطان,کلاس,کلاس درس,معلم,کلاس موسیقی,بدرقه,طراحی,طراحی فرش